Chủ Nhật, ngày 03 tháng 5 năm 2015

Thế chông chênh của 'Thiên Triều'

"Tập Cận Bình thừa kế một Trung Quốc tương tự như Liên Xô của Gorbachev cuối thập niên 1980. Gorbachev đã thất bại khi cố làm những thay đổi cần thiết, Tập Cận Bình trái lại từ chối làm một việc phải làm. Hậu quả chắc chắn sẽ bi đát hơn…”.

Khi nhận định về Trung Quốc các chuyên gia thường quên hai điều rất cơ bản. Một là Trung Quốc là một thế giới hay một đế quốc - hay một thiên hạ theo cách nói của người Trung Quốc- chứ không phải là một nước, do đó không thể lý luận và dự đoán về nó như người ta thường làm với một quốc gia. Hai là Trung Quốc vốn sẵn có một văn hóa nghi lễ lấy hình thức để tạo ấn tượng về nội dung, có khi để che giấu nội dung. Văn hóa này đã được tăng lên nhiều lần dưới chủ nghĩa cộng sản mà một đặc tính nền tảng là che đậy sự thực.

Cho đến nay thực trạng Trung Quốc đã được che đậy dưới lớp vải điều hào nhoáng của một tỷ lệ tăng trưởng kinh tế ngoạn mục khiến nhiều người quên rằng kinh tế không phải là vấn đề nghiêm trọng nhất của Trung Quốc.

Kinh tế Trung Quốc hết thuốc chữa

Hãy nói ngay về lớp vải điều đó. Trong gần ba thập niên Trung Quốc đã gây kinh ngạc cho thế giới vì tỷ lệ tăng trưởng liên tục trên 10%. Tỷ lệ này được hạ xuống 8%, rồi 7% trong những năm gần đây. Các con số chính thức của Trung Quốc dĩ nhiên là không chính xác nhưng điều có thể thấy được là hàng hóa Trung Quốc đã tràn ngập các thị trường thế giới, các công trình xây dựng hoành tráng và các cao ốc đồ sộ mọc lên khắp nơi, tư bản Trung Quốc đầu tư vào mọi quốc gia, từ Châu Phi đến Châu Âu, Châu Mỹ qua Việt Nam, Lào và Campuchia. Ảnh hưởng Trung Quốc tỏa rộng. Có những dự đoán theo đó Trung Quốc sẽ qua mặt Mỹ trong một tương lai gần.

Nhưng rồi bắt đầu có những ngờ vực. Năm 2001 có cuốn sách The Coming Collapse of China (Sự sụp đổ sắp tới của Trung Quốc) gây được tiếng vang lớn. Bạn bè đã tóm lược cho tôi cuốn sách này ; nó sai vì phạm một trong hai sai lầm cơ bản đã được nói ở đầu bài này nghĩa là lý luận về Trung Quốc như một quốc gia. Dần dần quan điểm của các quan sát viên về Trung Quốc thay đổi hẳn. Mới đầu người ta tự hỏi liệu Trung Quốc có thể lâm vào khủng hoảng không ? Rồi Trung Quốc sẽ lâm vào khủng hoảng lúc nào ? Và bây giờ câu hỏi đặt ra là Trung Quốc sẽ còn che đậy được tình trạng suy thoái bao lâu nữa và lúc đó tương lai Trung Quốc sẽ ra sao ?

Tất cả những đèn báo động đều đã đỏ rực. Nợ công của Trung Quốc được ước lượng bởi mọi định chế thẩm định (rating agencies) là ở mức 300% GDP, nghĩa là cao một cách nghiêm trọng. Nhưng con số này có thể chỉ là một phần của sự thực bởi vì không bao gồm những khoản nợ không chính thức hoặc không hợp pháp đầy rẫy trong xã hội Trung Quốc. Thí dụ như tình trạng tuyệt đại đa số các công ty nhà nước lớn mượn tiền của ngân hàng trung ương với lãi suất ưu đãi rồi cho các công ty nhỏ hoặc tư nhân vay lại với lãi suất cao, hay phần lớn các chính quyền địa phương không khai đúng số nợ.

Kinh tế Trung Quốc dựa trên xuất khẩu nhưng xuất khẩu đã giảm hẳn từ sau cuộc khủng hoảng 2008. Trong năm 2014 vừa qua, ngoại thương Trung Quốc đã sụt 11% (xuất khẩu giảm 3,3%, nhập khẩu giảm 22%), dầu vậy tỷ lệ tăng trưởng chính thức vẫn là 7,3%. Nhưng làm sao một nền kinh tế đặt nền tảng trên xuất khẩu lại có thể tăng trưởng 7,3 % trong khi ngoại thương suy sụp ?

Công ty tham vấn Lombard Street Research của Anh, vẫn sử dụng những dữ kiện của chính quyền Trung Quốc nhưng tính lại một cách nghiêm chỉnh hơn, cho biết tỷ lệ tăng trưởng của Trung Quốc năm 2014 chỉ là 1,7%. Tuy vậy ngay cả tỷ lệ tăng trưởng khiêm tốn này cũng không thể có vì dựa trên những số liệu sai, thí dụ như các công ty sản xuất rồi bỏ vào kho vì không bán được hàng nhưng vẫn kể vào sản xuất, và khi sản phẩm đã hư hỏng cũng không khai v.v.

Một chỉ số đo lường lòng tin vào một nền kinh tế là chỉ số chứng khoán. Cuối năm 2007 chỉ số chứng khoán SSE của Trung Quốc lên tới cao điểm 6.000. Sau đó là cuộc khủng hoảng toàn cầu 2008 làm tất cả các thị trường chứng khoán trên thế giới đều suy sụp. Ngày nay hầu như tất cả các chỉ số chứng khoán đều đã phục hồi được mức độ của năm 2007, các chỉ số của Mỹ, Đức và Nhật còn vượt xa mức 2007, nhưng chỉ số SSE của Trung Quốc vẫn chỉ quanh quẩn ở con số 4.000.

Lòng tin vào tương lai của kinh tế Trung Quốc còn thể hiện qua một con số khác. Kết quả của một cuộc thăm dò của Hurun Research Institute (Thượng Hải) và vừa được học giả David Shambaugh nhắc lại trên Wall Street Journal cho thấy 64% các đại gia Trung Quốc đã hoặc đang chuẩn bị di chuyển ra nước ngoài. Tư bản Trung Quốc đang tháo chạy. Một hiện tượng khác mà Shambaugh cho biết là chính quyền Mỹ đang theo dõi sự kiện rất nhiều phụ nữ Trung Quốc giầu có sang Mỹ sinh đẻ để con có quốc tịch Mỹ. Nếu tương lai Trung Quốc tươi sáng tại sao những người được ưu đãi nhất lại bỏ đi ?

Trong mọi tiếp xúc với các chuyên gia nước ngoài các doanh nhân Trung Quốc không còn giấu giếm nữa. Họ nói thẳng là họ đang sản xuất với mức lời rất thấp hoặc lỗ nhưng vẫn phải sản xuất theo kế hoạch.

Nhưng kế hoạch nào ? Từ năm 2008 trong khi mọi quốc gia cố gắng vùng vẫy để ra khỏi cuộc khủng hoảng thì Trung Quốc đã có một chọn lựa khác hẳn. Đó là coi như không có khủng hoảng và bơm tiền ồ ạt vào sinh hoạt kinh tế, đẩy mạnh chi phí công cộng và ngành xây dựng để giữ nguyên mức độ tăng trưởng, với hậu quả là số nợ công tăng gấp bốn lần, các kho hàng của các công ty đầy ứ và rất nhiều thành phố ma xuất hiện tại rất nhiều nơi. Khủng hoảng càng che giấu lâu bao nhiêu thì càng trầm trọng thêm bấy nhiêu và bây giờ nó không còn giải pháp.

Năm 2013 khi mới lên cầm quyền, Tập Cận Bình ra lệnh giới hạn khối lượng tiền tệ bằng cách tăng lãi suất và kiểm soát tín dụng. Ông đã phải nhanh chóng từ bỏ biện pháp này - đúng trên nguyên tắc - trước nguy cơ sụp đổ tức khắc ; không những thế, chính quyền Bắc Kinh còn phải bơm tiền nhiều hơn nữa cho các ngân hàng và công ty. Sự kiện này chứng tỏ kinh tế Trung Quốc không có thuốc chữa, sự sụp đổ chỉ còn là một vấn đề thời gian. Thời gian đó có thể rất gần vì ngay cả biện pháp bơm tiền cũng không còn hiệu quả nhất thời của nó nữa. Năm 2013 nhiều công ty muốn vay tiền mà không được, hiện nay đại đa số các công ty từ chối vay vì không biết dùng tiền để làm gì.

Một sự kiện khác cũng chứng tỏ kinh tế Trung Quốc không cứu vãn được. Giải pháp tự nhiên khi mô hình hướng ngoại không còn theo đuổi được nữa là tăng cường thị trường nội địa. Đó là điều Trung Quốc đã làm nhưng đã chỉ khiến kinh tế Trung Quốc nguy ngập hơn. Từ năm 2010, Trung Quốc đã liên tục tăng lương công nhân 10% mỗi năm với hy vọng là họ sẽ mua sắm nhiều hơn, nhưng mức tiêu thụ nội địa không hề gia tăng vì người công nhân Trung Quốc chỉ dùng khoản lợi tức mới có để tiết kiệm, phòng hờ khi đau ốm. Tuy vậy biện pháp tăng lương công nhân này đã có tác dụng làm tăng giá thành và khiến hàng hóa Trung Quốc khó bán trên các thị trường thế giới. Sự sút giảm của xuất khẩu cũng do nguyên nhân này. Trung Quốc hiện đã mất gần hết các thị trường tại Châu Âu.

Chừng nào kinh tế Trung Quốc sẽ thực sự sụp đổ ? Câu trả lời là : khi chính quyền Bắc Kinh thú nhận. Nhưng họ có sẽ thú nhận không ? Hiện nay niềm tin rằng kinh tế Trung Quốc "có sụp cũng còn lâu" chủ yếu là ở chỗ Trung Quốc vẫn còn khoảng 2.000 tỷ USD công khố phiếu của Mỹ và 1.000 tỷ Euros công khố phiếu Châu Âu. Mặc dù số tiền này chẳng là bao so với số nợ công của Trung Quốc -ít nhất 30.000 tỷ USD- nhưng nó đem lại ảo tưởng là Trung Quốc vẫn còn giầu có vì vẫn còn tiền cho Mỹ và Châu Âu vay. Bắc Kinh sẽ không đụng tới những số tiền này. Có nhiều triển vọng là họ sẽ tiếp tục như hiện nay cho đến khi thực trạng suy sụp trở thành hiển nhiên đối với mọi người.

Đất nước Trung Quốc đang bị hủy diệt

Nhưng kinh tế suy thoái không phải mối nguy lớn nhất của Trung Quốc. Mối nguy lớn nhất là môi trường. Không khí tại các tỉnh phía Bắc ô nhiễm tới mức không còn thở được nữa ; nước vừa rất thiếu vừa nhiễm độc.

Một nghiên cứu phối hợp của bốn trường đại học MIT (Mỹ), Avraham Ebeinstein (Do Thái), Bắc Kinh (Trung Quốc) và Thanh Hoa (Trung Quốc) công bố tháng 7-2013 tiết lộ một sự kiện kinh khủng : tuổi thọ trung bình của khối 500 triệu người dân các tỉnh phía Bắc đã giảm 5 năm rưỡi trong thập niên 1990 chủ yếu vì môi trường ô nhiễm. Mùa hè 2007 trên chuyến bay từ Tây An tới Côn Minh tôi đọc trên báo China Daily, tờ báo tiếng Anh của chính quyền Trung Quốc, một nghiên cứu theo đó gần một nửa số sông của Trung Quốc đã hết nước.

Tháng 3/2013, một nghiên cứu công phu -từ năm 2010 đến năm 2012- của Bộ Thủy Nguồn và Viện Quốc Gia Thống Kê của chính quyền Bắc Kinh đưa ra những con số chính xác một cách đáng sợ: Trung Quốc chỉ còn 22.909 con sông, trên 28.000 con sông đã biến mất. Mỗi con sông còn lại phải đem nước cho một diện tích khoảng 100 km vuông. Như vậy có nghĩa là từ 2007 đến 2012 tình trạng thiếu nước đã xấu đi nhiều thay vì được cải thiện. Nghiên cứu này cũng cho thấy có 400 thành phố hiện chỉ dùng nước bơm từ lòng đất lên. Kết luận của nghiên cứu này là thay vì gia tăng cung cấp nước từ nay chính sách quốc gia phải chuyển sang khuyến khích dân chúng tiết kiệm nước.

Tình trạng xuống cấp nguy ngập của môi trường chỉ một phần rất nhỏ do thiên nhiên, phần rất lớn là do chính sách tăng trưởng kinh tế hoang dại bất chấp môi trường. Cần lưu ý là bảo vệ thiên nhiên không phải là ưu tư của văn hóa Trung Hoa và Việt Nam truyền thống, trái lại người ta ca tụng những anh hùng có chí lớn "sẻ núi lấp sông". Nó cũng hoàn toàn vắng mặt trong chủ nghĩa cộng sản.

Vài năm trước tôi đọc một bài phóng sự trên báo Le Monde nói về một con sông có cái tên ngộ nghĩnh là Nộ Giang, nghĩa là dòng sông giận dữ, chảy từ Trung Quốc sang Myanmar. Lý do khiến người ta đặt tên như vậy là vì nước sông chảy rất mạnh. Nhưng ngày nay con sông này còn có một lý do chính đáng khác để nổi giận: Nó trở thành nơi đổ rác chính thức của các thị xã chung quanh. Chính quyền địa phương xây rất nhiều bệ bê tông để các xe rác của các thị xã có thể đổ rác xuống sông một cách an toàn. Mỗi ngày hàng trăm tấn rác đủ loại được dòng nước cuốn sang Myanmar và trở thành một vấn đề của Myanmar.

                            Một xe đổ rác của sở rác thị xã đang đổ rác suống sông Nộ Giang

Năm 2007 tại Bắc Kinh tôi không nhìn thấy mặt trời dù biết nó ở ngay trên đầu mình vì đang giữa trưa và trời rất nóng. Không khí đục ngầu vì khói từ các nhà máy không xử lý khí thải. Tôi hỏi anh hướng dẫn viên từ bao lâu rồi anh không còn nhìn thấy mặt trời nữa. Anh ta không nhớ.

                                                                   Bầu trời Hoa Bắc

Năm 2000 lượng nước trung bình của mỗi người Trung Quốc chỉ bằng 15% mức trung bình thế giới. Bây giờ tình trạng còn bi đát hơn nhiều. Tại các tỉnh phía Tây trước đây phải đào sâu xuống 30m mới tìm được nguồn nước, bây giờ phải đào xuống 100m, mặt đất cứng như bê tông. Đó là hậu quả của việc trồng bông để xuất khẩu quần jean. Một đất nước trước hết là đất và nước, khi đất đã cằn cỗi, không khí và nước đã ô nhiễm đến nỗi không thở được và uống được thì cũng chẳng còn gì để nói. Đất nước Trung Quốc đang bị hủy diệt. Đó là lý do chính khiến rất nhiều người muốn rời Trung Quốc bằng mọi giá. Họ sợ chết.

Một chế độ tuyệt vọng

Mối nguy nghiêm trọng thứ hai, cũng nghiêm trọng hơn hẳn sự suy thoái của kinh tế, là bế tắc chính trị. Các quan sát viên theo dõi tình hình Trung Quốc đều đồng ý rằng đàng sau chiến dịch chống tham nhũng của Tập Cận Bình là cố gắng tập trung quyền hành về trung ương và về tay ông.

Tham nhũng chỉ là lý cớ. Chính Tập Cận Bình cũng tham nhũng, nếu không làm sao ông có thể có một tài sản trị giá trên 200 triệu USD ? Không khác gì thủ tướng Ôn Gia Bảo trước đây tỏ ra rất quan tâm đến dân nghèo để rồi người ta phát giác ra rằng ông có hơn 2 tỷ USD. Các phe đảng của Giang Trạch Dân, Hồ Cẩm Đào, Bạc Hy Lai, Chu Vĩnh Khang chắc chắn không khoanh tay chờ bị thanh toán. Chủ nghĩa Mác-Lenin đã bị lố bịch hóa và không thể là xi măng gắn bó 85 triệu đảng viên cộng sản với nhau nữa, chỉ còn lại sự tranh giành quyền lực và quyền lợi.

Các tỉnh cũng không thể chịu đựng mãi ách thống trị của trục Bắc Kinh - Thượng Hải và sự chênh lệch giữa các vùng. Chưa kể là với sự sút giảm bi thảm của nguồn nước một cuộc chiến tranh giành nước tương tự như ở Trung Đông có thể diễn ra ; trên thực tế đã có xung đột giữa các tỉnh, thậm chí giữa các huyện trong cùng một tỉnh, để tranh giành những con sông vừa cạn vừa ô nhiễm.

Cần nhắc lại để nhấn mạnh rằng, Trung Quốc là một thiên hạ chứ không phải là một nước, lòng yêu nước đối với một người Trung Quốc chủ yếu là một tình cảm địa phương. Không cứ gì các sắc dân thiểu số, tuy cùng được gọi là người Hán nhưng một người Hán ở Côn Minh hoàn toàn không nhìn những người Hán ở Bắc Kinh hoặc Thượng Hải như những đồng bào. Quan hệ giữa các tỉnh Trung Quốc còn lỏng lẻo hơn nhiều so với quan hệ giữa các nước Châu Âu, đôi khi còn mang những thù hận chưa được hóa giải của quá khứ.

Trong suốt dòng lịch sử dài của nó, sự thống nhất của Trung Quốc đã chỉ được duy trì bằng bạo lực và tàn sát. Thí dụ như giữa thế kỷ 19 để dẹp cuộc khởi nghĩa ly khai của Hồng Tú Toàn nhà Thanh đã tàn sát 70% dân chúng các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây, Vân Nam và 90% dân chúng tỉnh Quý Châu. Tinh thần dân tộc của người Trung Quốc hầu như không có. Chính vì thế mà các nước rất nhỏ bé và chậm tiến như Mông Cổ và Mãn Châu đã có thể thiết lập những ách thống trị lâu dài. Các triều đại Nguyên, Thanh sau cùng đã cáo chung vì tham nhũng và lỗi thời chứ không phải vì là những ách thống trị ngoại bang.

Bế tắc chính trị của chế độ cộng sản Trung Quốc cũng đã chứng tỏ không có lối thoát. Khi mới lên cầm quyền Hồ Cẩm Đào đã muốn nới lỏng dần dần những quyền con người cơ bản với hy vọng chuyển hóa dần dần về dân chủ trong trật tự nhưng trong những năm cuối, nhất là từ năm 2011 trở đi, ông đã phải đảo ngược chính sách và gia tăng đàn áp. Năm 2013 Tập Cận Bình lên cầm quyền với một chủ trương rõ rệt : từ chối cải tổ chính trị, tăng cường độc quyền của Đảng Cộng Sản Trung Quốc và thanh trừng mọi khuynh hướng ly tâm trong đảng. Tập Cận Bình thừa kế một Trung Quốc tương tự như Liên Xô của Gorbachev cuối thập niên 1980. Gorbachev đã thất bại khi cố làm những thay đổi cần thiết nhưng ít ra cũng đã tránh cho Liên Xô một sự sụp đổ trong hỗn loạn. Tập Cận Bình trái lại từ chối làm một việc phải làm. Hậu quả chắc chắn sẽ bi đát hơn.

Nhưng việc phải làm đó là gì ? Đó chính là sự chuyển hóa bắt buộc về dân chủ. Các tiến bộ về giao thông và truyền thông đã thay đổi hẳn thế giới, kể cả Trung Quốc. Tăng trưởng kinh tế trong ba thập niên qua cũng đã cho người Trung Quốc thêm sức mạnh. Họ đã hiểu rằng con người phải có những quyền căn bản, họ muốn và ngày càng có thêm khả năng để đòi hỏi những quyền đó.

Nhưng vấn đề là Trung Quốc không thể tồn tại với lãnh thổ và dân số hiện nay dưới một chế độ dân chủ vì các vùng của Trung Quốc quá khác nhau và cũng không muốn chia sẻ một tương lai chung. Vấn đề cũng là chủ nghĩa cộng sản, chất keo gắn bó các vùng với nhau, đã trở thành ghê tởm. Trên trang Web www.ninecommentaries.com do phong trào Thoái Đảng thiết lập từ tháng 11/2014 hàng ngày trên 50.000 người tuyên bố ly khai với Đảng Cộng Sản Trung Quốc. Số người ly khai hiện đã lên quá 200 triệu.

Lịch sử Trung Quốc nói chung là sự lặp lại của cùng một kịch bản, một kịch bản chưa thay đổi vì thể chế chính trị vẫn còn là một thể chế tập trung chuyên chính. Kịch bản đó như sau: Một chính quyền được dựng lên trong hoàn cảnh xã hội tan hoang và kiệt quệ ; chính quyền thành công trong những năm đầu và xã hội dần dần hồi sinh ; xã hội càng hồi sinh thì nhu cầu kiểm soát càng lớn và chính quyền càng cần tăng cường bộ máy cai trị ; bộ máy quan liêu vì thế tiếp tục phình ra và sau cùng trở thành mạnh hơn quyền lực chính trị ; kết quả là quyền lực chính trị suy yếu dần và tích lũy mâu thuẫn, cuối cùng bị một lực lượng khác đánh đổ sau một cuộc xung đột làm xã hội suy kiệt ; và kịch bản bắt đầu lại từ số không. Kịch bản này hiện đã tới màn cuối dưới chế độ cộng sản. Tập Cận Bình đang cố xiết lại để ngăn ngừa sự xuất hiện của một lực lượng mới.

Khi Nguyễn Tấn Dũng lặp đi lặp lại là "nhất quyết không để nhem nhúm những tổ chức đối lập", ông ta chỉ nhắc lại một ám ảnh của quan thầy Bắc Kinh.

Phải lo ngại cái gì ?

Chế độ cộng sản Trung Quốc còn trụ được bao lâu nữa ?

Như đã nói ở đầu bài này, đừng nên quên rằng Trung Quốc không phải là một quốc gia mà là một thế giới, một thiên hạ hay một đế quốc tùy cách nhìn, do đó sự thay đổi chế độ sẽ không nhanh chóng như trong một quốc gia mà sẽ diễn ra một cách tương tự như sự tàn lụi của một đế quốc. Các giai đoạn cuối trào của các đế quốc nói chung và của Trung Quốc nói riêng thường kéo dài khá lâu. Tuy nhiên chúng ta đang sống trong một thế giới thay đổi dồn dập. Các diễn biến có thể nhanh hơn rất nhiều.

Càng nhanh hơn vì một lý do khác. Chế độ cộng sản Trung Quốc tồn tại từ sau cuộc thảm sát Thiên An Môn dựa trên hai hợp đồng bất thành văn miễn cưỡng.

Hợp đồng thứ nhất là nhân dân chịu đựng chế độ toàn trị, và cả sự tàn phá của môi trường, với điều kiện là Đảng Cộng Sản duy trì được một mức tăng trưởng kinh tế cao. Ôn Gia Bảo tỏ ra đã hiểu thỏa hiệp này khi ông nói rằng nếu mức tăng trưởng xuống dưới 8% thì sẽ có bạo loạn. Hợp đồng này ngày nay đã chấm dứt vì kinh tế suy thoái.

Hợp đồng thứ hai là quần chúng Trung Quốc chịu đựng bất công xã hội để cho một thiểu số làm giầu với thỏa hiệp ngầm là như thế họ sẽ có thêm vốn để gia tăng đầu tư thúc đẩy kinh tế. Hợp đồng này đã bị phản bội khi những người giầu có bỏ ra nước ngoài mang theo tài sản. Sự phẫn nộ có thể bùng nổ rất dữ dội.

Có cần lo sợ sự sụp đổ của chế độ cộng sản và sự tan vỡ gần như chắc chắn của Trung Quốc không ? Mối nguy thường được nói tới là chính quyền Bắc Kinh có thể gây hấn với bên ngoài để kêu gọi đoàn kết dân tộc và làm dịu những mâu thuẫn bên trong. Nhiều người đang lo âu trước việc Trung Quốc xây những phi trường trên những đảo nhân tạo tại Biển Đông. Nhưng sự lo ngại này không cần có. Nó là do cách nhìn Trung Quốc như một quốc gia thay vì một đế quốc.

Thực tế cho thấy các đế quốc chỉ gây hấn trong những giai đoạn cường thịnh, trái lại rất nhu nhược đối với bên ngoài trong những giai đoạn cuối trào, để dồn sức đương đầu với những khó khăn bên trong. Trung Quốc cũng không phải là ngoại lệ. Trong những lúc suy vi, các hoàng đế Trung Quốc không những không xâm chiếm các biên quốc mà còn phải cống hiến những quý phi, có khi cả những công chúa, cho các vua các nước nhỏ chung quanh để cầu an. Chuyện Chiêu Quân cống Hồ chỉ là một trong rất nhiều thí dụ. Việt Nam và thế giới sẽ không phải lo ngại một sự gây hấn nào.

Cũng không cần lo ngại cho người Trung Quốc. Trung Quốc có phân chia thành bốn hay năm nước thì đó cũng vẫn là những nước lớn bậc nhất thế giới, nhưng đồng điệu hơn và hợp lý hơn Trung Quốc hiện nay. Điều mà chúng ta có thể chúc cho người Trung Quốc là những thay đổi cần thiết sẽ diễn ra trong hòa bình.

Thiên triều sụp đổ

Câu hỏi bao giờ chế độ cộng sản Trung Quốc sẽ sụp đổ không đặt ra, hoặc đặt ra một cách rất khác, đối với chế độ cộng sản Việt Nam. Đối với một chư hầu, một đế quốc coi như đã sụp đổ khi không còn là một chỗ dựa nữa.

Đối với Đảng Cộng Sản Việt Nam, chế độ cộng sản Trung Quốc coi như đã sụp đổ. Nó đang quá bối rối với những khó khăn nội bộ để có thể hỗ trợ cho chế độ cộng sản Việt Nam. Bắc Kinh lo cho mình cũng chưa xong còn mong gì giúp được ai. Họ sẽ phải buông Việt Nam và Triều Tiên dù không muốn như Liên Xô đã từng phải buông Đông Âu trước đây. Nhưng chế độ cộng sản Việt Nam lại rất cần bám lấy Trung Quốc.

Trong cuộc tiếp xúc ngày 26/6/2014 tại Sài Gòn, ông chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã không cải chính lời phát biểu của chuẩn đô đốc Lê Kế Lâm, theo đó Trung Quốc thỏa thuận viện trợ cho Việt Nam 20 tỷ USD và cho vay 100 tỷ USD. Chế độ cộng sản Việt Nam rất cần yểm trợ tài chính này bởi vì do hậu quả của bất tài và tham nhũng kinh tế Việt Nam thực ra đang ở trong tình trạng phá sản.

Theo phát biểu của chính ông Trương Tấn Sang tháng 11/2014 tại quốc hội thì tình trạng kinh tế Việt Nam "rất không thoải mái". Ba phần tư số thu ngân sách (khoảng 30 tỷ USD năm 2014, giảm nhiều so với năm 2013) được dùng để trả lương, phần còn lại không đủ để trả nợ. Nói gì tới những chi tiêu tối cần thiết khác.

Một điều cần được nhìn thật rõ là Đảng Cộng Sản Việt Nam chưa bao giờ là một đảng tự lập. Nó luôn luôn dựa vào một thế lực bên ngoài nào đó. Ra đời như một phân bộ của Đệ Tam Quốc Tế, nó đã tranh đấu, rồi cầm quyền, với sự bảo trợ của Liên Xô hoặc Trung Quốc, hoặc cả Liên Xô lẫn Trung Quốc. Giữa thập niên 1980 khi Liên Xô suy yếu và không còn bảo trợ được nữa, nó đã vội vã bỏ ngay lập trường thù địch để xin được phục tùng Trung Quốc. Trái với một nhận định hời hợt không phải Bắc Kinh cố thu phục Hà Nội mà chính Hà Nội đã cầu khẩn và làm tất cả để được lệ thuộc Trung Quốc. Trong mấy năm gần đây khi Liên Bang Nga có vẻ mạnh lên ban lãnh đạo cộng sản Việt Nam cũng đã cố gắng tranh thủ sự hỗ trợ từ Nga. Văn hóa của Đảng Cộng Sản Việt Nam là một văn hóa chư hầu.

Tất cả những tính toán và kỳ vọng của họ đều đã hoặc đang sụp đổ. Nước Nga của Putin đã bại sụi sau cuộc phiêu lưu Ukraine. Đến lượt Trung Quốc cũng chao đảo và sắp sụp đổ. Rất có thể là chính Bắc Kinh đã nói với Hà Nội là hãy tìm những nguồn hỗ trợ khác vì họ không còn khả năng giúp đỡ ai cả. Điều đó có thể giải thích những chuyến công du Hoa Kỳ dồn dập của các cấp lãnh đạo cộng sản Việt Nam gần đây, kể cả chuyến đi sắp tới của tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng. Những chuyến thăm viếng này đều do sáng kiến của Hà Nội.

Lịch sử không phải chỉ sắp sang trang mà đang sang trang. Mọi người Việt Nam đều phải sáng suốt để tránh những ngộ nhận tai hại. Những thành viên bộ chính trị và ban bí thư Đảng Cộng Sản Việt Nam có thể thù ghét nhau vì tranh giành quyền lực và quyền lợi, nhưng họ đều hoàn toàn đồng ý với nhau là phải dựa vào Trung Quốc để duy trì chế độ độc tài toàn trị. Tất cả đều chống dân chủ. Tất cả đều đồng ý rằng "đi với Tầu thì mất nước, đi với Mỹ thì mất đảng" và tất cả đều đồng ý chẳng thà mất nước chứ không mất đảng. Không có một ngoại lệ nào cả.

Nhưng bây giờ họ không còn chọn lựa nào khác là đi với Mỹ ("Mỹ" phải được hiểu là các nước dân chủ) vì họ không dựa vào Trung Quốc được nữa. Chiến lược của họ trong lúc này chỉ là cố kéo dài thời gian hấp hối của chế độ và làm mất thêm thời giờ của nước ta trong cuộc chạy đua về tương lai, dù chúng ta đã mất quá nhiều thời giờ và đã quá chậm trễ. Chúng ta không được quyền có một ngộ nhận nào cả.

Mọi ưu tư của chúng ta phải dồn vào cố gắng để đất nước bước vào kỷ nguyên dân chủ một cách nhanh chóng nhất trong tinh thần hòa giải và hòa hợp dân tộc để chúng ta có thể lập tức cùng nắm tay nhau chinh phục tương lai.

Nguyễn Gia Kiểng

(Thông luận) 

Thứ Tư, ngày 22 tháng 4 năm 2015

Bao giờ Trung Quốc đuổi kịp Mỹ?

Trung Quốc có những khó khăn nào khi đuổi và vượt Mỹ? Nhà quan sát kinh tế tài chính Trung Quốc Vương Doanh Doanh cho rằng khoảng cách lớn Trung Quốc thua kém Mỹ không chỉ thể hiện ở các số liệu thống kê kinh tế nhìn thấy được, cũng không ở quốc lực tổng hợp và sức mạnh quân sự đâu đâu cũng có thể cảm nhận thấy, mà thể hiện ở văn hóa chế độ — một yếu tố quan trọng hơn nhiều so với các số liệu kinh tế và quốc lực tổng hợp! Quan điểm này đáng được chú ý.
Tạp chí Time nổi tiếng của Mỹ trong một bài viết có tựa đề “Thế kỷ Trung Quốc” thậm chí còn nói sự trỗi dậy hòa bình của Trung Quốc đã là một hiện thực, thế kỷ XXI chắc chắn là thế kỷ của Trung Quốc…. Không ít người Trung Quốc thấy thế mà vui mừng, kích động, nhảy cẫng lên reo hò… Nghiễm nhiên việc Trung Quốc vượt Mỹ là chuyện đang tới gần ngày một ngày hai, “Chắc chắn thế kỷ XXI là thế kỷ của Trung Quốc!”
Về vấn đề này, trước hết chúng ta hãy bình tâm phân tích xem xét phải chăng Trung Quốc đã có sức mạnh đuổi và vượt Mỹ hay chưa.
Đầu tiên xin nói về GDP
Hàm lượng vàng [gold content] của GDP Trung Quốc luôn luôn ở mức độ cực thấp. Nói như vậy không phải là Trung Quốc không có những xí nghiệp và công ty kiếm tiền rất giỏi. Mọi người đều biết: ngành bất động sản Trung Quốc kiếm tiền giỏi nhất trong các đồng nghiệp trên thế giới; các ngân hàng quốc doanh Trung Quốc cũng kiếm tiền giỏi nhất trong ngành ngân hàng trên toàn cầu.
Ông Chu Quang Diệu, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trung Quốc, có nói tại Washington rằng về chất lượng tăng trưởng, Trung Quốc còn thua kém Mỹ một khoảng cách rất lớn. Trung Quốc vẫn là nước đang phát triển, còn phải tiếp tục đẩy mạnh cải cách mở cửa để nâng cao chất lượng tăng trưởng, sao cho dân chúng được hưởng cuộc sống tốt hơn.
GDP bình quân đầu người của Trung Quốc bằng khoảng 6.629 USD, tương đương mức năm 1892 của người Mỹ, cũng tức là nói khoảng cách niên đại về GDP đầu người giữa Trung Quốc với Mỹ là vào khoảng 109 năm.
Nhìn từ phạm vi toàn cầu, kết quả so sánh GDP theo ngang giá sức mua hối đoái [tức sức mua tương đương, viết tắt PPP] thường có chênh lệch rất lớn với kết quả so sánh GDP theo cách sử dụng hối suất thị trường.
Vì vậy dùng phương thức ngang giá sức mua hối đoái để so sánh sự chênh lệch về mức sống thực tế của hai nước tuy có tính hợp lý nhất định, nhưng nếu dùng để so sánh quy mô thực tế nền kinh tế hai nước thì có tính dẫn dắt sai.
Giới học giả kinh tế hiện nay chưa có phương thức tính hoàn toàn nhất trí về cách so sánh GDP, cho dù là cách tính theo sức mua thì cũng có nhiều loại tiêu chuẩn, và tồn tại các khiếm khuyết như coi nhẹ hàng hóa phi mậu dịch. Về mặt này học giả các nước chưa có sự đồng thuận.
Thậm chí nhà kinh tế Derek Scissors của viện American Enterprise Institute còn cho rằng ở bất kỳ thời điểm nào, dùng sức mua ngang giá để so sánh GDP giữa các quốc gia với nhau đều không có ý nghĩa quá lớn.
Theo số liệu của IMF, nếu tính theo hối suất thực tế thì GDP năm 2014 của Mỹ là 17.400 tỷ USD, của Trung Quốc là 10.400 tỷ USD, chênh lệch giữa hai nước hãy còn khá lớn.
Có thể lấy sự phát triển của Nhật Bản để làm thí dụ phân tích khả năng này. Nhật là hàng xóm của Trung Quốc, nước này có rất ít tài nguyên thiên nhiên, mật độ dân số lại rất cao, thí dụ diện tích bình quân đất trồng trọt của người Nhật ít hơn người Trung Quốc, lại càng ít hơn người Mỹ — chỉ bằng 1/16. Năm 1950, GDP đầu người của Nhật là 112 USD, của Mỹ là 1582 USD, tức chỉ bằng 1/14 mức của Mỹ. Đến năm 1990, GDP đầu người của Nhật lên tới 24.713 USD, của Mỹ là 23.055 USD, Nhật đã vượt Mỹ 1658 USD. Nghĩa là Nhật chỉ dùng hơn 40 năm để đuổi kịp Mỹ.
Như vậy vào năm 1950, thua kém tương đối về kinh tế giữa Nhật với Mỹ là 14 lần. Năm 2002, thua kém tương đối về kinh tế giữa Trung Quốc với Mỹ là 35 lần, lớn hơn chỉ tiêu này giữa Nhật với Mỹ năm 1950 — lớn hơn 2,5 lần. Như vậy Trung Quốc muốn đuổi kịp Mỹ sẽ cần mất nhiều thời gian hơn, tính toán một cách đơn giản thì cần khoảng 100 năm.
Khoảng cách thua kém lớn về hàm lượng vàng của GDP giữa Trung Quốc với Mỹ thể hiện rõ ở sự chênh lệch lớn về lợi nhuận của các công ty Trung Quốc và Mỹ có tên trong bảng danh sách 500 công ty mạnh nhất toàn cầu [danh sách này xếp hạng theo doanh thu]:
Trong số 128 công ty Mỹ đứng trong danh sách 500 công ty mạnh nhất toàn cầu năm 2014, có 24 công ty thuộc vào danh sách 50 công ty có lãi nhất, với tổng lợi nhuận lên tới 798,7 tỷ USD, chiếm 40% tổng lợi nhuận của 500 công ty mạnh nhất toàn cầu.
Trong số 91 công ty Trung Quốc đứng trong danh sách 500 công ty mạnh nhất toàn cầu có tới 16 công ty thua lỗ nặng. Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu của 500 công ty mạnh nhất Trung Quốc chưa bằng một nửa tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu của 500 công ty mạnh nhất nước Mỹ. Còn có một sự thật nghiêm trọng hơn: so với năm ngoái, lợi nhuận của các công ty Trung Quốc này xuất hiện xu thế tụt dốc, trong khi lợi nhuận của các công ty Mỹ lại có xu thế tiếp tục đi lên.
Xin nêu vài thí dụ rúng động lòng người như sau:
Công ty Apple năm 2014 có mức doanh thu xếp thứ 15 trong số 500 công ty mạnh nhất toàn cầu nhưng lợi nhuận của Apple lên đến 37 tỷ USD, lớn hơn cả tổng lợi nhuận của ba công ty Trung Quốc có thứ hạng cao trong danh sách 500 công ty mạnh nhất toàn cầu cộng lại, là Công ty Hóa dầu Trung Quốc [Sinopec Group] xếp thứ 3, Công ty Dầu mỏ Nhà nước Trung Quốc [China National Petroleum Corp., CNPC] thứ tư và Mạng Điện Quốc gia [State Grid Corp.] thứ 7.
Chỉ riêng một công ty Apple thì có ý nghĩa như thế nào đối với nước Mỹ? Số liệu của công ty J.P. Morgan cho thấy: quý IV năm ngoái Apple bán được 8 triệu chiếc điện thoại thông minh iPhone5, giả thử giá bán lẻ cũng bằng giá iPhone4S, tức 600 USD một chiếc, sau khi trừ đi 200 USD là tổng giá trị các chi tiết máy phải nhập khẩu, thì mỗi chiếc iPhone5 đóng góp được 400 USD cho GDP nước Mỹ. Riêng một quý IV thôi, những chiếc điện thoại di động iPhone kiểu mới này đã làm cho GDP nước Mỹ tăng thêm 3,2 tỷ USD, tính ra cả năm là 12,8 tỷ USD, tương đương với 0,33% tăng trưởng GDP. Dự tính tăng trưởng GDP của Mỹ năm 2014 là 2%. Điều đó có nghĩa là mỗi chiếc ĐTDĐ Apple đóng góp 1/6 lượng tăng GDP của nước Mỹ.
Xin thêm một thí dụ nữa là công ty dầu mỏ Exxon Mobil Corporation (Exxon), xếp thứ 5 trong danh sách 500 công ty mạnh nhất toàn cầu, có doanh thu 40,7 tỷ USD, lợi nhuận khoảng 3,2 tỷ USD.
Thế còn Công ty Dầu mỏ Nhà nước Trung Quốc CNPC xếp thứ tư trong số 500 công ty mạnh nhất toàn cầu thì sao? Doanh thu năm 2014 của CNPC là 43,2 tỷ USD, nhiều hơn Exxon 2,5 tỷ USD, thế nhưng lợi nhuận lại chỉ có 1,8 tỷ USD, kém Exxon những 1,4 tỷ! Cùng là công ty dầu mỏ thế mà chênh lệch về lợi nhuận lại lớn như vậy đấy.
Điều tồi tệ hơn nữa là: nhiều công ty Trung Quốc có mặt trong danh sách 500 công ty mạnh nhất thế giới và 500 công ty mạnh nhất Trung Quốc lại là những đại gia thua lỗ nặng trong trung hạn và dài hạn, hoặc trường kỳ sống nhờ trợ cấp của Chính phủ — điều này thể hiện đầy đủ trong “Bảng xếp hạng các vua hưởng trợ cấp”. Trang mạng people.china ngày 1/9/2014 có đăng bài dưới tựa đề “2030 công ty niêm yết được hưởng trợ cấp của nhà nước trong nửa đầu năm nay; trong đó Công ty Dầu mỏ nhà nước CNPC liên tục là “vua hưởng trợ cấp”. Bài báo cho biết: tính cho đến ngày 3/4 năm nay Trung Quốc cả thảy có 1934 công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán đã công bố báo cáo tình hình kinh doanh năm 2013, trong đó có 1350 công ty được nhà nước trợ cấp, chiếm tỷ lệ cao tới 70%. Tổng số tiền trợ cấp là 71,6 tỷ Nhân dân tệ (NDT). Trong đó Công ty Dầu mỏ nhà nước CNPC một lần nữa đứng đầu bảng với số tiền trợ cấp là 5,174 tỷ NDT, Công ty Hóa dầu Trung Quốc Sinopec Group được trợ cấp 790 triệu NDT, đứng thứ tư. Trong gần 10 năm nay, “Hai thùng dầu” này đã nhận được số tiền trợ cấp 125,883 tỷ NDT từ nhà nước Trung Quốc.
Có một hiện tượng đáng suy ngẫm: hầu hết các công ty Trung Quốc thua lỗ có tên trong danh sách 500 công ty mạnh toàn cầu và danh sách 500 công ty mạnh của Trung Quốc đều là công ty quốc doanh. Hầu hết các “Vua trợ cấp” trường kỳ sống dựa vào trợ cấp của nhà nước đều là công ty nhà nước. Thí dụ trong 10 công ty được trợ cấp nhiều nhất năm 2013 có 7 công ty quốc doanh.
“Bảng xếp hạng 500 công ty thua lỗ nhất thế giới”, “ Bảng xếp hạng 500 công ty thua lỗ nhất Trung Quốc” và ”Bảng xếp hạng các vua hưởng trợ cấp” trên thực tế đã trở thành hình ảnh thu nhỏ hàm lượng vàng GDP Trung Quốc và tình trạng phát triển kinh tế Trung Quốc.
Bây giờ hãy xét về lĩnh vực quân sự
Khoảng cách thua kém về quân sự giữa Trung Quốc với Mỹ cũng rất lớn. Năm thứ hai sau khi thành lập nước CHND Trung Hoa, tức năm 1950, chúng ta đã đưa quân sang Triều Tiên đọ sức với quân đội Mỹ, giành được chiến quả ngang nhau, làm cả thế giới rúng động. Một số người nước ta thường căn cứ vào chuyện đó để cho rằng nếu trong chiến tranh Chống Mỹ giúp Triều, Trung Quốc đã có thể chống được Mỹ thì so sánh lực lượng hiện nay càng có lợi cho chúng ta. Thực ra đó là sự hiểu lầm do chưa nắm được lịch sử phát triển khoa học kỹ thuật quân sự.
Đầu thập niên 1990, các trang bị chiến đấu chủ yếu của Trung Quốc như tên lửa, máy bay, xe tăng, pháo chỉ tương đương trình độ thập niên 50 của Mỹ. Sau thập niên 90, Trung Quốc có nhập khẩu một số trang bị chiến đấu tiêu biểu cho trình độ những năm 80 của Liên Xô, như máy bay Su-27, tàu ngầm Kilo, tên lửa phòng không S-300, và trong vài năm chúng ta đã tiêu hóa, hấp thu được các kỹ thuật đó, trình độ trang bị được nâng cao đáng kể.
Trong những năm gần đây tính năng trang bị vũ khí thông thường của Trung Quốc về tổng thể đã vượt trình độ của Liên Xô trước ngày tan rã, một số ít trang bị còn vượt xa, thế nhưng về lĩnh vực động cơ máy bay và máy bay lớn thì còn chưa bằng trình độ thời kỳ cuối của Liên Xô, lại càng khó có thể sánh được với trình độ hiện đại của Mỹ.
Trong thập niên 90 thế kỷ XX, chi phí quân sự hàng năm của Mỹ bình quân lên tới hơn 200 tỷ USD, trong đó có hàng chục tỷ chi cho phát triển kỹ thuật quân sự. Còn Trung Quốc mãi cho tới thế kỷ XXI, cùng với sự tăng cường sức mạnh kinh tế, chúng ta mới nâng cao khá lớn đầu tư vào quốc phòng.
Năm 2011, kinh phí quốc phòng được Trung Quốc công bố là 610 tỷ NDT, tương đương gần 100 tỷ USD, nhưng vẫn chưa bằng 1/6 của Mỹ; kinh phí nghiên cứu khoa học kỹ thuật lại càng ít hơn, không thể so được.
Giáo sư Từ Diệm ở Đại học Quốc phòng Trung Quốc có viết bài cho rằng những năm gần đây tác phong nông nổi rất thịnh hành trong xã hội Trung Quốc, khiến cho một số người trẻ dễ bị xúi bẩy, hình thành tâm trạng quá khích. Vì thế càng cần thiết bình tâm, khách quan nói rõ thực lực kinh tế, quân sự của Trung Quốc.
Tiếp tục xem xét các ngành công nghiệp
Qua phân tích chi tiết, có thể thấy ưu thế về mặt sản lượng của Trung Quốc chủ yếu là trong các ngành kỹ thuật thấp còn phương Tây với Mỹ vẫn dẫn dắt các ngành kỹ thuật cao.
Hãy xem sản xuất công nghiệp của Trung Quốc, chip máy tính và hệ điều hành chủ yếu nhập từ Mỹ, động cơ cấp cao nhập từ Nga, vật liệu tổng hợp và công nghệ số chủ yếu nhập từ Nhật. Điều đó cho thấy trên các lĩnh vực vi điện tử, vật liệu quang điện mới, cơ sở công nghiệp hàng không, Trung Quốc vẫn còn yếu kém, chỉ riêng ngành thăm dò vũ trụ là có thể đạt mức tiên tiến thế giới, nhưng vẫn còn kém Mỹ một khoảng cách khá lớn.
Quân đội hiện đại là một đoàn thể có mật độ tập hợp cao các ngành khoa học kỹ thuật. Năng lực nghiên cứu khoa học quốc phòng và trình độ nền công nghiệp của một nước sẽ quyết định trình độ trang bị, cuối cùng quyết định sức mạnh quân sự của nước đó.
Những năm gần đây lực lượng nghiên cứu khoa học của Trung Quốc được phát triển rất nhanh. Năm 2011 phi thuyền Thần Châu lắp ghép thành công với trạm Thiên Cung, có thể nhanh chóng xây dựng được trạm vũ trụ, nhưng về tổng thể cũng chỉ tương đương trình độ thập niên 1980 của Mỹ và Liên Xô.
Về thị trường chứng khoán
Cách đây không lâu, công ty Alibaba [của Trung Quốc] niêm yết thành công trên thị trường chứng khoán New York [phát hành cổ phiếu bằng dollar Mỹ tại Sở Giao dịch chứng khoán New York, kết quả đạt mức vốn hóa bằng 231 tỷ USD]. Tin này làm cho không ít đồng nghiệp trong nước giận dữ bầm gan tím ruột, dư luận Trung Quốc lên án vì sao thị trường chứng khoán A [A stock market, tức thị trường cổ phiếu phát hành bằng đồng Nhân dân tệ] của Trung Quốc không giữ chân được Alibaba.
Một số người trong ngành cho rằng nếu Alibaba đã có thể niêm yết trên thị trường chứng khoán Mỹ thì họ đủ sức niêm yết trên thị trường chứng khoán A mà hoàn toàn không xem xét khoảng cách chênh lệch giữa hai thị trường Mỹ và Trung Quốc.
Việc thị trường chứng khoán Mỹ có thể kết nạp Alibaba chẳng những được quyết định bởi cơ chế IPO của họ mà còn bởi môi trường toàn bộ thị trường, trong đó bao gồm các biện pháp giám sát quản lý thị trường nghiêm ngặt. Còn thị trường chứng khoán A về mặt này lại không thể so đọ được với thị trường chứng khoán Mỹ; thị trường chứng khoán A của chúng ta lạc hậu trên tất cả các mặt.
Điều đáng chú ý là Trung Quốc đang tiến hành một cuộc cải cách có tính lịch sử nhằm thay đổi cơ cấu kinh tế “có tiếng mà không có miếng”, như tiến hành đơn giản hóa bộ máy, phân quyền xuống cấp dưới, cải cách đầu tư, cải cách chế độ thuế v.v… những biện pháp này đang cởi trói cho nền kinh tế thị trường lâu nay chịu nhiều trói buộc. Nền kinh tế Trung Quốc đang tìm kiếm động lực phát triển mới.
Thế nhưng khoảng cách lớn thua kém Mỹ không chỉ thể hiện trên các số liệu thống kê kinh tế nhìn thấy được, cũng không thể hiện trên mặt quốc lực tổng hợp và sức mạnh quân sự có thể cảm nhận thấy ở khắp nơi, mà sự thua kém đó thể hiện trên mặt văn hóa chế độ, một lĩnh vực quan trọng hơn so với các số liệu kinh tế và quốc lực tổng hợp!
Toàn thế giới đều công nhận nước Mỹ lớn mạnh. Nhưng cái lớn mạnh nhất của nước Mỹ không phải ở chỗ họ có hoàn cảnh địa lý rộng bao la và tài nguyên giàu có được thiên nhiên ưu đãi, cũng không phải ở chỗ họ có nhiều tàu sân bay hạt nhân, tàu ngầm hạt nhân, tên lửa vượt đại châu và lực lượng quân đội mạnh nhất thế giới.
Cái lớn mạnh ấy cũng không phải là ở chỗ họ có nhiều thương hiệu nổi tiếng toàn cầu như Boeing, Apple, Microsoft, Cisco, Oracle, Intel, Pfizer, JP Morgan, IBM, Chevron, Nike, Hollywood, Disneyland, NBA, Coca-Cola, Pepsi, McDonald’s, KFC v.v…mà là ở chỗ họ có một cơ chế tự sửa sai vững mạnh do các bậc khai quốc tiên hiền thiết kế; là ở chỗ họ có một môi trường nhân văn tốt đẹp có thể làm cho tài hoa của những thiên tài vĩ đại như Edison, Bill Gates, Steve Jobs và nhiều chủ nhân giải Nobel có thể được phát huy hết mức, có thể khiến cho các nhân tài tinh hoa toàn thế giới đổ xô vào nước họ, có thể cho ra đời những thương hiệu vĩ đại khiến cho một quốc gia chỉ chiếm 5% số dân thế giới mà sở hữu gần 45% sức sản xuất kinh tế và 40% sản phẩm khoa học và công nghệ cao của toàn cầu!
Từ những lý lẽ nói trên có thể không khó tưởng tượng được rằng khoảng cách Trung Quốc thua kém Mỹ đâu chỉ có vài chục năm!
Nguyễn Hải Hoành lược dịch và ghi chú.
Nguồn: 中美差距到底有多大 中国赶超美国究竟有多难, 作者:中国财经观察人士 王盈盈
- See more at: https://www.danluan.org/tin-tuc/20150422/bao-gio-trung-quoc-duoi-kip-my#sthash.hbwxMwVl.dpuf

Thứ Sáu, ngày 17 tháng 4 năm 2015

Tại sao Hiệp định TPP lại quan trọng với Hoa Kỳ?

Sau năm năm, các cuộc đàm phán do Mỹ dẫn dắt về Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) – một thỏa thuận tự do thương mại với 11 quốc gia khác vốn chiếm 40% nền kinh tế thế giới – gần như đã hoàn tất. Bước tiếp theo là Quốc hội cần cho phép  quyền bỏ phiếu đồng ý hay bác bỏ trọn gói đối với thỏa thuận này – quy trình từng được áp dụng cho các hiệp định thương mại gần đây, bao gồm Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) năm 1993 và Hiệp định Thương mại Tự do Mỹ-Hàn Quốc (KORUS FTA) năm 2011.

Nhưng triển vọng của quốc hội đối với cách tiếp cận này – được gọi là Quyền Xúc tiến Thương mại (TPA) hay quyền đàm phán nhanh vì nó không cho phép sửa đổi hoặc cản trở thông qua hiệp định ở quốc hội – đã bị làm mờ đi. Nếu không có nó, hiệp định này sẽ sụp đổ, trở thành nạn nhân của các sửa đổi bất tận. Do đó, cuộc bỏ phiếu sắp tới (của Quốc hội Mỹ về TPA – NHĐ) là tương đương với cuộc bỏ phiếu cho chính TPP. Nếu như không thành công, tác động bất lợi đến an ninh quốc gia của Mỹ sẽ vô cùng lớn.

Cuộc tranh luận thương mại trùng với những thách thức ngày càng gia tăng đối với các đồng minh của Mỹ. Ở Tây bán cầu, các chính phủ Canada và Chile, là các bên tham gia đàm phán TPP, tin rằng hiệp định này (dù bị chỉ trích ở trong nước) sẽ kích thích tăng trưởng. Ở châu Á và Thái Bình Dương, các bên tham gia thỏa thuận này – không chỉ các đồng minh của Mỹ như Nhật Bản và Australia, mà còn Việt Nam, Singapore và Malaysia – đều xem hiệp định thương mại như một cách đối trọng lại quyền lực kinh tế của Trung Quốc. Đây là lý do tại sao thương mại là trọng tâm của chính sách đối ngoại của chúng ta; không có thỏa thuận này, cái gọi là xoay trục sang châu Á sẽ chỉ là hữu danh vô thực.

Có ba điều hiểu lầm đang phá hoại sự ủng hộ TPP tại Mỹ.

Điều đầu tiên cho rằng các hiệp định thương mại gần đây đã gây thiệt hại cho việc làm và tiền lương, đồng thời mở rộng sự bất bình đẳng trong thu nhập. Lập luận này không phân biệt giữa các tác động của việc gia tăng thương mại toàn cầu và tác động của những hiệp định thương mại. Nhà kinh tế đến từ viện M.I.T. David H. Autor và các đồng nghiệp kết luận rằng từ năm 1990 đến năm 2007, nhập khẩu của Trung Quốc chịu trách nhiệm cho 21% tổng mức suy giảm việc làm ngành chế tạo tại Mỹ. Nhưng Mỹ không có thỏa thuận thương mại song phương với Trung Quốc. Những công việc này bị mất đi là do mở rộng thương mại – không phải do thỏa thuận thương mại. Đúng là bất bình đẳng thu nhập đã gia tăng tới mức gây tác động tiêu cực về kinh tế và xã hội, nhưng chính toàn cầu hóa, công nghệ và hệ thống giáo dục và thuế khiếm khuyết đã dẫn đến xu hướng này, không phải là do các hiệp định thương mại.

Rõ ràng là thương mại đã làm suy yếu nền tảng sản xuất của Mỹ, tương tự như việc nó đã tăng cường lĩnh vực dịch vụ. Tuy nhiên, thỏa thuận này sẽ không tăng đáng kể nhập khẩu hàng hóa sản xuất vào Mỹ. Sáu trong số 11 quốc gia khác trong TPP đã có hiệp định thương mại tự do với chúng ta. Và năm quốc gia khác chỉ đối mặt với mức thuế quan tối thiểu.

Một hiểu lầm thứ hai là TPP sẽ làm suy giảm tiêu chuẩn lao động và môi trường và nâng cao chi phí dược phẩm. Nhưng hiệp định bao gồm các điều khoản bảo hộ được lấy trực tiếp từ Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), với cơ chế thực thi mạnh mẽ. Đối với môi trường, không có gì mới trong TPP sẽ tác động tới các cơ chế giải quyết tranh chấp hiện có. Cuối cùng, khó có thể chắc chắn rằng các điều khoản bảo hộ mới cho các công ty dược sẽ dẫn đến chi phí thuốc cao hơn.

Hiểu lầm thứ ba là TPP không hoàn thiện bởi nó sẽ không ngăn được các quốc gia cạnh tranh không công bằng bằng cách làm mất giá đồng tiền của mình để kích thích xuất khẩu. Lời chỉ trích này là thiển cận. Khi Cục Dự trữ Liên bang (Fed) hạ lãi suất cơ bản xuống gần bằng không, bắt đầu mở rộng mua trái phiếu trong năm 2009, thì giá trị giao dịch của đồng đô la đã giảm so với hầu hết các đồng tiền khác. Có những lời chỉ trích nặng nề từ châu Âu và châu Á rằng chúng ta đã không công bằng khi làm mất giá đồng đô la để cải thiện vị thế thương mại của chúng ta. Dĩ nhiên, mục tiêu duy nhất của Fed là làm hồi sinh chi tiêu và đầu tư ở Mỹ.

Bây giờ, cả Ngân hàng Trung ương châu Âu và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã bắt đầu các phiên bản chính sách nới lỏng tiền tệ quy mô lớn của riêng họ. Kết quả là giá trị giao dịch của đồng đô la đã tăng lên so với đồng euro và đồng yên. Nhưng, tương tự như chúng ta trước đây, Eurozone và Nhật Bản không cố gắng bắt đầu một cuộc chiến tranh thương mại. Chúng ta nên hy vọng chính sách tiền tệ của họ sẽ thành công trong việc thúc đẩy tăng trưởng, bởi vì khi đó nhu cầu của họ đối với hàng xuất khẩu của Mỹ sẽ tăng lên. Hơn nữa, Trung Quốc, nước bị nhiều người coi là thủ phạm chính trong việc thao túng tiền tệ, không phải là thành viên của TPP. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) sẽ vẫn tiếp tục đảm nhiệm vai trò là địa điểm để xác định xem có sự can thiệp không chính đáng của các chính phủ nhằm làm giảm giá đồng tiền của họ hay không.

Lợi ích của TPP là rất nhiều. Nó sẽ mở cửa hơn nữa khu vực 12 quốc gia cho giao thương trong lĩnh vực dịch vụ và nông nghiệp, hai lĩnh vực mà Mỹ trong lịch sử có thặng dư thương mại lớn. Bảo vệ tốt hơn tài sản trí tuệ của Mỹ sẽ giúp ích cho các ngành, từ sản xuất công nghệ cao cho đến Hollywood, trong bối cảnh vi phạm bản quyền tại châu Á đã diễn ra phổ biến.

Thương mại tự do dẫn đến sự thịnh vượng rộng lớn hơn. Những lợi ích của thương mại tự do cần được chia sẻ rộng rãi, nhưng đánh bại TPP sẽ không giải quyết được các vấn đề của nước Mỹ liên quan tới sự bất bình đẳng. Thay vào đó, nó sẽ khiến đồng minh của chúng ta lo lắng hơn nữa. “Hơn nữa” là từ khóa ở đây, vì đã có sự gia tăng nghi ngờ về mức độ đáng tin cậy của Mỹ – kết quả của cuộc khủng hoảng trần nợ công, chính quyền đóng cửa, sự thất bại trong việc theo đuổi tới cùng các biện pháp đối phó với các mối đe dọa tại Syria, và gần đây nhất, là bức thư gửi cho Iran từ 47 thượng nghị sĩ. Nếu TPP thất bại, các quốc gia, có thể đúng hoặc sai, sẽ nhìn nhận rằng Washington không hiệu quả và do đó họ sẽ ít chú ý đến Mỹ hơn.

Tranh luận về giá trị của hiệp định thương mại lớn này là hợp lý. Nhưng các nhà phê bình đã phóng đại và bóp méo các chi phí kinh tế của hiệp định, trong khi lại bỏ qua các lợi ích của nó, cũng như các chi phí chiến lược của việc từ chối hiệp định. Sự lựa chọn thực sự là giữa việc ủng hộ một hiệp định thương mại vốn sẽ giúp ích cho hầu hết người dân Mỹ và phục vụ các mục tiêu chiến lược của đất nước, và đánh bại nó, điều sẽ làm đất nước sẽ nghèo hơn và thế giới ít ổn định hơn.

Nguồn: Roger C. Altman & Richard N. Haass, “Why the Trans-Pacific Partnership Matters”, The New York Times, 03/04/2015.

Biên dịch: Nguyễn Hoàng Mỹ Phương | Hiệu đính: Lê Hồng Hiệp

Roger C. Altman, cựu Thứ trưởng Bộ tài chính Mỹ, nay là chủ tịch một ngân hàng đầu tư.

Richard N. Haass, cựu giám đốc hoạch định chính sách tại Bộ Ngoại giao, nay là chủ tịch Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR).

(Nghiên Cứu Quốc Tế)